Ի ՎԵՐՋՈՅ Ե՞ՐԲ ԱՆԿԱԽԱՆԱԼՈՒ Է ՄԵՐ ՀԱՅԱՍՏԱՆԸ

Եթէ հարց տրուէր, թէ ե՞րբ անկախացած է Հայաստան, առաջին հակազդեցութեամբ կը պատասխանուէր` 28 մայիս 1918: Այս մէկը ո՛չ ուղեղալուացի արդիւնք է, ինչպէս ոմանք քմծիծաղով կը զրպարտեն, ո՛չ ալ` 1991-ի անկախութեան անտեսում, այլ` անվիճելի փաստ, թէ 20-ամեայ Հայաստանի անկախութիւնը շարունակութիւնն է պատմական երեք ճակատամարտերուն, ինչպէս նաեւ` այլ հերոսամարտերու ու շատ յաճախ յաղթուած Հայաստանին: Անկախացման սերունդէն մինչեւ վերանկախացման սերունդ խորհրդային մուրճը եկաւ փոխելու դասագիրքերու եւ վէպերու մէջ մեր տեսած Հայաստան հայրենիք պատկերացումը` պատճառ դառնալով հայ ժողովուրդին երկու հատուածներուն իրարմէ օտարացման եւ բնականաբար աւելի խորացնելով Հայաստան-սփիւռք յարաբերութիւններու միջեւ գոյութիւն ունեցող հովիտը` ծնունդ տալով երկու տարբեր ժողովուրդներու,- մէկ կողմէն ճնշուածութենէ դուրս եկած հայ մը, որ կը փնտռէ կեանքի աւելի ապահով ու հանգիստ պայմաններ, միւս կողմէն` հայրենազուրկ հայ մը, որ կը փնտռէ իտէալ հայրենիք մը:

Հայաստան-սփիւռք յարաբերութիւններու վերականգման եւ աշխուժացման գործընթացին մէջ պետական մակարդակի վրայ Հայաստանի Հանրապետութեան սփիւռքի նախարարութիւնը ունի իր դերը, սակայն ոչ պետական մակարդակի վրայ աշխատանք կը տանի եւ տարած է սփիւռքը` իր կրթական, մշակութային, եկեղեցական, կուսակցական եւ այլ ոլորտներով: Բայց Հայաստան-սփիւռք կապեր հաստատելու համար ամէնէն առաջ պէտք է շեշտել սփիւռքի մէջ հայապահպանման կարեւորութիւնը (նկատի առնելով, որ հայկական հողին վրայ հայ մնալը բնական երեւոյթ է):

Հայկական սփիւռքը, սկզբունքով ըլլալով ժխտական պայմանի հետեւանք, ժամանակաւոր է, եւ անոր ճակատագիրը կը յանգի «Երկրին» մէջ միայն, բայց գետնի վրայ տուեալներ այդ չեն փաստեր. աւելի՛ն, նոր սփիւռքներ մէջտեղ գալով` աւելի կը պարպեն հայկական հողերը: Հետեւաբար, փոխան հայրենադարձութեան, հայապահպանումը կը մնայ օրակարգի առաջին  կէտերէն մէկը: Ըստ իս, մինչեւ ֆիզիքական հայրենադարձութիւն` հարկ է հայապահպանման ճամբով ապահովել սփիւռքի հոգեկան հայրենադարձութիւնը, որովհետեւ առանց անհատական կամ խմբային հայրենադարձութեան յստակ ծրագիրի, որուն ամէնէն կարեւոր օրակարգերէն մէկը կը հանդիսանայ աշխատանքի հնարաւորութիւններ ապահովել հայրենադարձներուն, անիկա չի ծառայեր իր նպատակին: Ծրագիրը կրնայ յաջողիլ միայն պետական մակարդակի վրայ, սակայն Հայաստանի Բ. Հանրապետութիւնը այսօր դէմ յանդիման կը գտնուի արտագաղթի վտանգին:

Հայապահպանման ամէնէն կարեւոր ազդակներէն մէկը հայ ինքնութիւնն է, որ յստակ բացատրութիւն մը չունի եւ չի կրնար ունենալ հայութեան պարագային, մանաւանդ երբ Հայաստանի, դասական սփիւռքի, նոր սփիւռքի շարքին աւելցան այլ հայկական խմբաւորումներ` իսլամացած-իսլամացուած եւ թաքուն կամ ծպտեալ հայերը: Արեւմտեան երկիրներու մէջ հայ համարուելու արժէգիները կը տարբերին Արեւելքի երկիրներէն, առաջինին մէջ լոկ «հայ զգալը»  բաւարար է` առանց լեզուի, պատմութեան ու մշակոյթի ճանաչման, իսկ վերջինին պարագային կը փորձուի ամէն ջանք ի գործ դնել, որպէսզի պահպանուին վերոնշեալ երեք տուալները: Իսլամ եւ թաքուն հայերուն պարագան բոլորովին տարբեր է: Սակայն այն օրէն, երբ հայութեան գէթ մեծամասնութիւնը կը գիտակցի իր արժէքին, կարելի պիտի ըլլայ իր տարբեր ինքնութիւններով կերտել ազատ, անկախ եւ միացեալ հայրենիք` առանց վախնալու Հայաստանէն դուրս գտնուելու եւ տարբեր ինքնութիւններով հայեր ըլլալու վտանգէն:

Հայրենիքը զգացում մը չի կրնար ըլլալ միայն, այլ` առօրեայ ապրումներ. անկարելի կ՛ըլլայ կերտել Հայաստան-հայրենիք զբաղելով միայն հացի ապահովութեան մտահոգութեամբ եւ ետին ձգելով ազգային կեանքը: Հայաստան սիրելով եւ գովելով` կարելի է միայն երկիր մը շինել, թերեւս նշխար մը մշակոյթ, բայց ոչ` պետութիւն եւ պետականութիւն: Հայաստանի պետութեան վերանկախացումը ամբողջական կ՛ըլլայ, երբ համայն հայութիւնը ունենայ իր ներդրումը` զայն բարգաւաճեցնելու ի խնդիր: Երեւակայեցէք` որքա՛ն հարուստ կ՛ըլլայ Հայաստան, եթէ իւրաքանչիւր հայորդի իր ապրած երկրէն մէկ հատ ազնիւ ու օգտակար գիտութիւն մը բերէ Երկիր. երեւակայեցէք` որքա՛ն կը հասուննայ 20-ամեայ այս խակ ու երիտասարդ պետութիւնը, որ կը գործէ փառաւոր անցեալ ունեցող հողին վրայ: Այս կարելի է իրականացնել Հայաստան-սփիւռք փոխադարձ ճանաչման եւ յարաբերութիւններու ամրապնդման ուղիով:

Մեր ամբողջական հայրենիքին մէկ մասին վերանկախացումը եթէ քաղաքական իրադարձութեան արդիւնք է, ապա անկախութեան ու ազատութեան կերտումը տարիներու աշխատանք եւ ծրագիրներու մշակում կը պահանջէ: Ի՞նչ օգուտ Հայաստան մը` առանց հայերու, ի՞նչ օգուտ հայութիւն` առանց Հայաստան ունենալու եւ բարգաւաճելու տեսլականի. անուանումներ չխաբեն մեզ, Հայաստանն ու անոր հանրապետութիւնը մենք ենք, եթէ պատրաստակամ ենք ըլլալու ազատ ու անկախ` կեանքի քմահաճոյքներէն, երբ դասենք զայն վեր մեր շքեղութիւններէն: Եթէ կրնանք  իրականացնել Հայաստանի Բ. անկախութիւնը` ներդրում ունենալով անոր կրթական, տնտեսական եւ քաղաքական յառաջդիմութեան մէջ, ապա շուտով վրայ կը հասնի ազատ, անկախ եւ միացեալ Հայաստանի իրականացումը, ապա թէ ոչ…

Իսկ եթէ ինծի հարց տրուէր, թէ ե՞րբ է Հայաստանի անկախութիւնը, կը պատասխանէի այն օրը, երբ հայը կը գիտակցի իր ինքնութեան կարեւորութեան վրայ եւ կ՛աշխատի հայրենիքին բարգաւաճման համար:

Արազ Գոճայեան

 

*Յօդուածը լոյս տեսած է Ազդակի մէջ Սեպտեմբեր 21, 2012-ին

Advertisements

Թողնել պատասխան

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Փոխել )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Փոխել )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Փոխել )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Փոխել )

Connecting to %s